جواب : در عصر ظهور بشریت به نقطه‏ای می‏رسد که علم در آن جامعه کمال پیدا می‏کند و اقتدار بشر رشد می‏یابد و حتی اقتدار در معیشت و بهره‏وری و تمتّع بشر رشد پیدا می‏کند. انسانی که تحت ولایت ولی خداست، دیگر ذائقه او ذائقه مادی نیست تا دنبال توسعه ابتهاج در دنیا باشد؛ بلکه او به دنبال قرب و کام‏جویی معنوی در جهان است و حتی معیشت او نیز بستر معنویت و ابتهاج معنوی می‏شود.

بنابراین ما اگر در آن عصر مناسبات پیچیده‏ای داشته باشیم که حاکم بر معیشت بشر باشد، همه آهنگ ابتهاجات معنوی دارد. آن چه مسلم است، این است که در آن عصر، حرکت به سمت توسعه ابتهاجات مادی نیست؛ البته نه این که رفاه مادی شکل نمی‏گیرد؛ بلکه مفهوم رفاه و تلقی بشر از رفاه تغییر می‏یابد و رفاه را به معنی راحتی و تن‏پروری نمی‏دانند. مسیری که انسان را در عبودیت خدای متعال همراهی می‏کند و بندگی در آن آسان می‏شود. این، نوعی دیگر از رفاه است که موءمن به راحتی می‏تواند به ذائقه معنوی خودش برسد و قرب را تلقی کند. بنابراین، با تحقق چنین چیزی؛ تمدن، ماهیت جدیدی پیدا می‏کند که این ماهیت تمدن کنونی و این پیچیدگی‏ها در آن نیست؛ اما آیا واقعاً تمدن عصر ظهور، تمدنی بسیط وساده است یا تمدنی پیچیده؟ به گمان من اطلاعات بشر در آن دوره، اعم از اطلاعات عقلی، حسی و روحی است؛ یعنی بشر به اسماء باطنی و کلمات باطنی را ه پیدا می‏کند و آن چه که به عنوان اسماء باطنی به حساب می‏آیند و در اختیار اولیای خداست، به خاطر ارتقای معنویت، در جامعه مهدوی در اختیار عموم شیعیان قرار می‏گیرد.

همان گونه که ما الان به یک نظام اطلاعات حسی و تجربی دست یافته‏ایم، در آن زمان نیز نظامی از اطلاعات باطنی پیدا می‏شود که همه انسان‏ها واجد همه آن اطلاعات نیستند؛ ولی جامعه بشری واجد همه آن اطلاعات است و به تبع آن کارآیی فوق‏العاده‏ای هم پیدا می‏کند؛ همان گونه که در بهشت که مرتبه کامل تحقق ولایت ولی خداست، موءمنان اقتدار خاصی پیدا می‏کنند؛ «لهم فیها ما یشاوءون» و در واقع مشیت آنها برای دست‏یابی به مطلوبیت‏هایشان کافی است. بنابراین، چنین اراده مهیمن و مسلطی تحت ولایت ولی خدا پیدا می‏کنند؛ البته این در شرایطی است که «مشیّت» هم شکل گرفته است و دیگر تحت هوی عمل نمی‏کنند. دست یابی به آن لایه‏های اقتدار برای کسانی ممکن است که اراده آنها آهنگ عبودیت و بندگی دارد والّا آن حقایق باطنی در اختیار همه قرار نمی‏گیرد. بنابراین، بی‏تردید انسان‏ها تحت ولایت ولی خدا به نقطه‏های جدید از اقتدار، تسلط و اشراف می‏رسند اقتداری که در دوره‏های قبل از آن بشر اصلاً آن را تجربه نکرده است. آن چه در اختیار بشر قرار گرفته است، لایه‏های ظاهری اقتدار است و این اقتدار هم همراه با تقوا و معنویت است و اصلاً بدون دست‏یابی به تقوا، راهی به سوی اقتدار نیست؛ اما در عین این که اقتدار فوق‏العاده‏ای اتفاق می‏افتد و لایه‏هایی از علوم باطنی، عمومی و فراگیر می‏شود و در اختیار بشریت قرار می‏گیرد، در عین حال مسلم است که این اقتدار در مسیر توسعه کنونی - یعنی توسعه و پیچیدگی‏هایی که در مسیر توسعه ارضای مادی است - حرکت نمی‏کند؛ بلکه آهنگ آن آهنگ عبودیت و قرب است؛ همان گونه که در بهشت، آن لذت، امنیت و رفاهی که هست، قابل مقایسه با دنیا نیست؛ «ولا یمسهم فیها نسب و لا لهوف». بشر هیچ رنجی در بهشت ندارد؛ چون محیط ولایت است و در آن محیط، انسان به جایی می‏رسد که خودش هم ولایت جزئی پیدا می‏کند.

با این حال که همه اینها مقصود است، اما در آن جامعه مطلوب، شکل بهره‏وری از این قدرت، و ماهیت این قدرت به گونه‏ای است که بشر را به سمت قرب دعوت می‏کند. این دورنمایی است که اجمالاً قابل تصور است؛ اما این که ما واقعاً بتوانیم تصور روشنی از آن تمدن ترسیم کنیم، کار دشواری است. آرمان‏ها روشن است؛ عدالت، رفاه و امنیت وجود دارد. معنویت رشد پیدا می‏کند؛ بشر اقتدار معنوی پیدا می‏کند؛ علوم باطنی ظهور پیدا می‏کنند و در عین حال، این به معنی حذف علوم عقلی و حسی نیست و علوم باطنی مقدم بر علوم عقلی و حسی می‏شوند و معرفت‏هایی که در دسترس بشر نبوده است تا راه را برای توسعه عبودیت فراهم کند، بسترش پیدا می‏شود؛ اما اگر ما بخواهیم نمای روشنی بدهیم که واقعاً ساختار آن تمدن چیست شاید هنوز زود باشد و یا لااقل محتاج به یک تحقیقات جدی و پردامنه‏ای است.

منبع : مجله پرسمان آبان 1383، شماره 26